Journey to the Mind

 

 

 

1

‘Shakugan no Shana’ หรือ ‘เนตรเพลิงชานะ’ เป็นไลท์โนเวลของ ยาชิจิโระ ทาคาฮาชิ ที่ตีพิมพ์ตอนแรกออกมาในปี 2002 จนต่อมาถูกดัดแปลงเป็นอะนิเมะแล้วออกอากาศในปี 2005

เรื่องราวของ Shana เกี่ยวกับการที่มีพวกปีศาจจากมิติอื่นเข้ามากิน ‘การดำรงอยู่’ ของมนุษย์ซึ่งถ้าปล่อยทิ้งไว้ โลกก็จะถึงหายนะ ดังนั้น จึงต้องมีผู้ที่มากำจัดเหล่าปีศาจเหล่านี้เพื่อป้องกันไม่ให้โลกวิบัติ

เรื่องทั้งหมดเริ่มต้นที่ เด็กหนุ่มมัธยมปลาย ซาไก ยูจิ ระหว่างทางกลับบ้านในวันที่แสนสงบวันหนึ่ง เขาก็ได้พบว่าอยู่ดีๆ บรรยากาศรอบตัวก็กลายเป็นสีแดงเพลิง และทุกสิ่งดูเหมือนถูกหยุดเวลาไว้ จากนั้นผู้คนรอบตัวก็ถูกเพลิงสีฟ้าลุกโชนคลุมร่าง พร้อมๆ กับการปรากฏตัวปีศาจอัปลักษณ์ที่ดูดกินเพลิงสีฟ้าเหล่านั้นเข้าไป จนในที่สุดการ ‘กิน’ ของปีศาจก็ถูกขัดขวางโดยเด็กสาวผมสีเพลิงคนหนึ่ง เธอต่อสู้กับปีศาจตนนั้นจนชนะ แล้วซ่อมแซมบ้านเมืองทั้งหมดก่อนจะสลายบรรยากาศสีแดงรอบๆ นั้นให้กลับสู่สภาพปกติ

พล็อตเริ่มต้นของเรื่องดูเหมือนพล็อตเชยๆ ทั่วไป ทว่าความจริงแล้ว Shana มีความซับซ้อนอยู่ภายในพล็อตซึ่งดูแวบแรกเหมือนเชย รวมทั้งมีประเด็นหลายอย่างที่น่าสนใจ

ในตอนแรกๆ ของเรื่องนั้น อาจจะต้องใช้ความพยายามกันสักเล็กน้อยในการทำความเข้าใจศัพท์เฉพาะอันมากมายในเรื่อง 

ยกตัวอย่างเช่นเราเรียกพวกปีศาจที่กินการดำรงอยู่ของมนุษย์ว่า ‘กุเสะโนะโทโมงาระ’ เมื่อมนุษย์ถูกกินการดำรงอยู่ ตัวตนและการดำรงอยู่ของพวกเขาก็จะสลายไป-สลายไปราวกับว่าไม่เคยมีพวกเขาอยู่ ความทรงจำและหลักฐานเกี่ยวกับการมีอยู่ของมนุษย์ผู้นั้นจะหายไปจากโลก และเพื่อป้องกันไม่ให้สมดุลของโลกทั้งพังทลายอย่างฉับพลัน จึงต้องมี ‘ทอร์ช’ ซึ่งเป็นตัวแทนของตัวตนคนๆ นั้น เมื่อมนุษย์ถูกกินการดำรงอยู่ ทอร์ชจะเป็นเหมือนตัวแทนและค่อยๆ สลายไปอย่างช้าๆ ซึ่งก็คือการดำรงอยู่ของคนๆ นั้นจะค่อยๆ ถูกลบเลือนอย่างช้าๆ 

Alastor เคยอธิบายเหตุผลของการมีทอร์ชว่า หากพื้นดินที่เราอยู่หายไปอย่างฉับพลัน เราก็จะตกลงสู่เบื้องล่างอย่างรวดเร็ว แต่ถ้าหากเราเปลี่ยนพื้นดินให้กลายเป็นพื้นน้ำแข็งที่ค่อยๆ ละลายไปทีละนิดๆ ก็จะส่งผลกระทบน้อยกว่า

ซาไก ยูจิ ก็เป็นทอร์ช...

เมื่อยูจิรู้ความจริง เขาก็ได้พยายามครุ่นคิดเกี่ยวกับความหมายเกี่ยวกับดำรงอยู่ของเขาในปัจจุบัน-ในฐานะทอร์ช และพยายามคิดหาหนทางไม่ให้การดำรงอยู่ของตัวเองต้องสลายไปอย่างไร้ความหมาย

และในที่สุดเขาก็จะได้ค้นพบวิธีการเหล่านั้นในอีกไม่นานต่อมา 

และในตอนแรก เขาก็ยังไม่ได้ค้นพบว่า ตัวเองเป็นทอร์ชที่พิเศษว่าทอร์ชอื่นๆ

 

 

2

ประเด็นที่เป็นแก่นสำคัญของ Shana ก็คือเรื่องของ ‘ตัวตน’ และ ‘การดำรงอยู่’

ตั้งแต่ช่วงแรกๆ ของเรื่อง ยูจิกับชานะจะพูดบทสนทนาว่าด้วยตัวตนกันตลอดเวลา ถ้าจะว่ากันตามจริง การที่ยูจิพยายามตั้งชื่อ ‘ชานะ’ ให้กับนักรบสาวผมแดงหรือ Flmae Haze ผู้นี้ ก็เป็นการพยายามจะระบุและเข้าถึงตัวตนของเธอเหมือนกัน

ทว่าสุดท้ายแล้ว ไม่ว่าจะ Flame Haze หรือ ชานะ Torch หรือ ยูจิ ชื่อก็คงเป็นเพียง ‘คำเรียกแทน’ ของบุคคลหรือสิ่งที่ปรากฏอยู่ตรงหน้าเท่านั้น 

ยูจิ พยายามเรียกตัวเองว่า ยูจิ แต่ชานะกลับพยายามแย้งว่ายูจิตายไปนานแล้ว นายมันก็แค่ทอร์ช ที่เป็นตัวแทนของยูจิ แต่ยูจิก็แย้งตอบอีกว่า แต่สิ่งที่ฉันคิดที่ฉันรู้สึกรวมถึงความทรงจำทั้งหมดมันคือ ซาไก ยูจิ ชัดๆ คำตอบสุดท้ายของชานะก็คือ ก็แน่ล่ะ นายมันเป็นตัวแทนของเขานี่...

นี่จึงเป็นสิ่งที่นำไปสู่คำถามเกี่ยวกับตัวตน...

คำถามที่ครอบคลุมที่สุดก็คือ “ทอร์ชซึ่งเป็นตัวแทนของคนๆ นั้น เป็นสิ่งเดียวกับตัวตนของคนๆ นั้นหรือเปล่า?”

ไม่ว่าคำตอบจะเป็นอะไร สุดท้ายคนที่เป็นทอร์ชก็ต้องมอดดับและสลายหายไป รวมทั้งการ ‘เคยมีอยู่’ ของเขาก็ด้วย

ยูจิได้พยายามครุ่นคิดเกี่ยวกับการดำรงอยู่ของเขา ซึ่งต่อมาเขาก็ได้ค้นพบว่า แม้ว่าการเคยมีอยู่ของเขาจะเลือนหายไปจากความทรงจำของทุกคน แต่ว่าการกระทำของเขาซึ่งส่งผลต่อผู้อื่นนั้นไม่มีวันเปลี่ยนแปลงไปได้ 

(ในช่วงประมาณตอนที่ 3 ที่เค้าตัดสินใจให้ชานะใช้ไฟชีวิตที่เหลืออยู่ของเขาเพื่อช่วยเหลือชีวิตนักเรียนคนอื่น เป็นสิ่งที่เขามั่นใจว่า มันเป็นการใช้การดำรงอยู่ของเขาให้เกิดประโยชน์ และแม้การเคยมีตัวตนของเขาจะสลายไป ทว่าชีวิตของทุกคนที่ยังดำเนินต่อไปได้ก็เป็นหลักฐานแสดงว่า ครั้งหนึ่งเขาเคยมีตัวตน)

 

 

 

3

ดูเหมือนปัญหา ‘เรื่องตัวตนและการดำรงอยู่’ ใน Shana จะพยายามทำให้เราฉุกคิดเกี่ยวกับการดำรงอยู่ของเรา

ไม่ว่ามนุษย์อยากจะหลีกเลี่ยงความรับผิดชอบต่อโลกเพียงใดก็ตาม นั่นก็ไม่อาจเป็นสิ่งที่เป็นไปได้

เพราะแม้ในอนาคตอีกแสนนาน ชีวิตของเราจะดับหาย การมีตัวตนจะถูกลืมเลือน แต่ผลจากการกระทำและการมีอยู่ของเรานั้นส่งไปยังสิ่งต่างๆ รอบตัวผ่านทั้งบุคคล กาลเวลา และสถานที่ ผนวกกับความจริงที่ว่าประวัติศาสตร์นั้นขับเคลื่อนอนาคตเสมอ

ดังนั้นการมีอยู่ของเราจึงไม่เคยไร้ความหมาย 

แล้วเราจะปฏิเสธความรับผิดชอบต่อโลกได้อย่างไร

ในเมื่อครั้งหนึ่ง

เรามีตัวตนดำรงอยู่ในโลก

 

นั่นคือ Host Club!

 

 

 

“โรงเรียนเอกชนโอรันแห่งนี้ คือสถานศึกษาแหล่งรวมผู้มีชาติตระกูล รวยทรัพย์สิน และมีเวลาเหลือเฟือ อนึ่ง โอรันโฮสต์คลับแห่งนี้ไม่ใช่คลับของเหล่าเด็กหนุ่มรูปงามผู้ว่างจัด หรือเป็นคลับของเด็กนักเรียนสาวเปล่าเปลี่ยวใจแต่อย่างใด แต่เป็นสถานเริงรมย์อันเลิศหรูของโรงเรียนอภิมหาเศรษฐี...”

 

 

 

 

สารภาพกันตามตรง, ตอนที่ได้ยินเรื่องย่อของอะนิเมะเรื่องนี้ผมรู้สึกเฉยๆ และไม่คิดว่ามันจะเป็นเรื่องสนุกสนานน่าดูอะไร และดูเหมือนจะเป็นการ์ตูนขายหนุ่มหน้าหวานสำหรับผู้หญิงเสียมากกว่า แต่พอได้ยินเสียงเชียร์และเสียงรบเร้าจากสื่อต่างๆ พร้อมทั้งคำยุยงของคนขายการ์ตูน จึงได้ลองซื้อวีซีดีมาดูหนึ่งแผ่นอย่างเฉยชาและเตรียมใจรับความน่าเบื่อ (เป็นอคติส่วนตัวที่ไม่ควรเอาเยี่ยงอย่าง)

ผลปรากฏว่า, แค่ครึ่งตอนแรก, ผมก็รู้สึกถูกใจอย่างบอกไม่ถูก แล้วพอยิ่งดูก็ยิ่งมองเห็นสเน่ห์บางอย่างในอะนิเมะเรื่องนี้

เอาล่ะ ผมขอเล่าเรื่องย่อๆ ของตอนแรกให้ฟัง...

ฟูจิโอกะ ฮารุฮิ เป็นนักเรียนทุนที่เข้ามาเรียนในโรงเรียนโอรัน (แปลว่าเป็นเด็กเก่ง+ฐานะต่ำต้อยกว่าเด็กคนอื่นๆ ในโรงเรียน) ในวันหนึ่ง ขณะที่เธอกำลังต้องการหาห้องเงียบๆ เพื่ออ่านหนังสือในโรงเรียน เธอก็พลัดหลงเข้าไปในห้องดนตรีที่ 3 (คือโรงเรียนมีห้องสมุดอยู่ประมาณ 4 ห้องแต่ทุกห้องก็จ๊อกแจ๊กจอแจถึงขนาดที่เธอบ่นออกมาว่า “พวกเด็กรวยเนี่ย ท่าทางมาเล่นมากกว่าเรียนแหงๆ เลย”) และเมื่อเธอผลักประตูสีน้ำตาลทึมบานนั้นเข้าไป เธอก็พบว่า...

...นั่นคือ โฮสต์คลับ...

 

 

 

ฮารุฮิ, ในวันนั้น ไม่ได้ใส่เครื่องแบบ (ซึ่งดูเหมือนจะไม่มีเงินซื้อเครื่องแบบราคาสามแสนเยน) แต่งตัวมอมแมม ไว้ผมสั้นกระเซอะกระเซิง (จริงๆ ผมยาวแต่ตัดทิ้งเพราะโดนเด็กแกล้งเอาหมากฝรั่งมาติดผม) ใส่แว่นหนาเตอะตามสไตล์เด็กเรียน และดูเหมือนเด็กผู้ชายเป็นอย่างยิ่ง (จนทุกคนเข้าใจผิดกันเกือบหมด), ถูกคนในชมรมรุมแซว จนกระทั่งตั้งตัวไม่ติดและบังเอิญไปทำแจกันยุคเรอเนสซองส์ราคาแปดล้านเยนตกแตก! ทามากิ สุโอ ผู้เป็นประธานชมรมจึงได้บังคับให้เธอเข้ามาทำงานเป็น ‘น้องหมา’ หรือ ‘เบ๊จิปาถะ’ ของชมรมเพื่อชดใช้หนี้ แต่การณ์ก็เปลี่ยนไปเมื่อสุโอได้เห็นใบหน้าฮารุฮิตอนที่ถอดแว่น เขาจึงได้เปลี่ยนคำสั่งใหม่ให้เธอมาทำงานเป็นโฮสต์แทน (เพราะทางคลับเห็นว่าใบหน้าน่ารักราวเด็กผู้หญิงนั่นน่าจะช่วยเรียกแขกและทำกำไรได้มหาศาล) ซึ่งตอนหลัง เมื่อทุกคนรู้ความจริงว่าฮารุฮิเป็นผู้หญิง จึงต้องช่วยกันปกปิดความลับอย่างเต็มที่ และดูเหมือนฮารุฮิเองก็เต็มใจ (เห็นเป็นเรื่องสนุก) ดังนั้นเรื่องวุ่นๆ ทั้งหลายจึงได้เกิดขึ้น

 

 

 

 

อันที่จริง Ouran High School Host Club (ขอเรียกย่อๆ ว่า Ouran) มีพล็อตเรื่องพื้นฐานตามแบบหนังหรือนิยายแนว Screwball Romantic Comedy และความตลกของมันก็อิงพื้นฐานอยู่กับเรื่องของ ‘ชนชั้น’ ซึ่งออกจะเป็นแนวตลกเสียดสี

เรื่อง Ouran มีความจงใจชัดเจนที่จะวาดภาพสังคมไฮโซ (แบบเว่อร์ๆ) ขึ้นมา และด้วยการที่มันมีลักษณะของ ‘ความเป็นการ์ตูน’ สูง มันจึงได้รับการขับเน้นความไฮโซขึ้นมาด้วยสถาปัตยกรรมของโรงเรียนที่เป็นแบบยุโรป การฉายภาพดอกกุหลาบ, ซึ่งเป็นเหมือนสัญลักษณ์ของความหรูหราและความรักหวานโรแมนติกแบบฝรั่ง, อยู่บ่อยๆ การใช้ดนตรีประกอบที่เป็นดนตรีออร์เคสตร้าสำเนียงกระเดียดไปทางดนตรีบาโรค (ซึ่งเป็นตัวแทนของความหรูหราในราชสำนักในยุโรปเมื่อสามสี่ร้อยปีก่อน) รวมถึงสร้างบุคลิกของตัวละครเอกหลายตัว เช่น สุโอ ให้เป็นไฮโซหนุ่มที่มีลักษณะภายนอกแบบเจ้าชายฝรั่งคือมีผมสีทองและดูสมาร์ต (แถมความเป็นลูกครึ่งฝรั่งเศสให้ด้วย ยิ่งช่วยกันย้ำความไฮโซให้มากยิ่งขึ้น) และเป็นผู้ที่หลงใหลใน ‘วิถีชีวิตแบบสามัญชน’ 

ยกตัวอย่างเหตุการณ์ในช่วงแรก, ตอนที่ฮารุฮิถูกใช้ไปซื้อกาแฟมานั้น เธอดันไปซื้อกาแฟสำเร็จรูปมา จนทำให้เกิดความพิศวงงงงวยกันทั้งลูกค้าและทั้งสมาชิกคลับว่า มันคืออะไร!? 

 

เมื่อเธอให้คำตอบว่ามันคือ “กาแฟสำเร็จรูป” ก็เกิดความฮือฮาและตื่นเต้นกันทั้งคลับ

“กาแฟแบบบ้านๆ ที่สามัญชนเค้ากินกันน่ะเหรอ?”

“งั้นที่เค้าว่าคนธรรมดาต้องทำงานหนักขนาดไม่มีเวลามาบดเมล็ดกาแฟเองก็เป็นเรื่องจริงน่ะสิ”

ฯลฯ

สุดท้าย เมื่อสุโอตัดสินใจจะลองดื่ม จึงถึงกับต้องมีโชว์สาธิตการชงกาแฟแบบสามัญชนขึ้นมากันเลยทีเดียว!

จะเห็นได้ว่า นี่มันคือการจงใจเสียดสีคนรวยชัดๆ (จริงๆ แล้วมันก็อาจจะดูเว่อร์ไปหน่อยที่ไม่รู้จักกาแฟสำเร็จรูปกัน แต่ความฮามันก็อยู่ตรงนี้แหละครับ) และนอกจากนั้นก็ยังมีอีกหลายเหตุการณ์ เช่น การที่คลับพากันแอบไปดูบ้านฮารุฮิแล้วตื่นเต้นกับอพาร์ตเมนต์ และก็ยังตื่นเต้นกับการไป ‘ซูเปอร์มาร์เก็ตสามัญชน’ ด้วย

ความแตกต่างระหว่างฐานะของฮารุฮิกับคนรอบตัวนั้นเป็นองค์ประกอบหลักของเรื่องก็จริงอยู่ แต่ว่าสิ่งที่มีบทบาทที่สุดในการดำเนินเรื่องก็น่าจะเป็น ลักษณะนิสัยของสุโอนี่แหละ...

 

“ยามเมื่ออนธกาลฉายฉานในจิตใจ โชเน็นแบ็ตจึงพลันปรากฏกายออกมา...”

 

 

 

โดยส่วนตัว, ผมคิดว่า ‘Paranoia Agent’ เป็นอะนิเมะที่สามารถสะท้อนปัญหาร่วมสมัย แสดงปัญหาตั้งแต่ระดับปัจเจกบุคคลไปจนถึงระดับสังคมวงกว้าง รวมทั้งเปิดโปงปมจิตวิทยาของมนุษย์ในอย่างมีชั้นเชิงและชาญฉลาดเป็นที่สุด

ซาโตชิ คง (Satoshi Kon) สร้างทีวีซีรีส์ความยาว 13 ตอนเรื่องนี้ประมาณปี 2004 (หลังจากที่ประสบความสำเร็จกับ Perfect Blue, Millennium Actress และ Tokyo Godfathers มาแล้ว) โดยเสมือนเป็นการเก็บตกไอเดียบรรเจิดทั้งหลายที่ไม่ได้ใช้ในงานที่ผ่านๆ มา เอามาเรียบเรียงใหม่แล้วผูกเรื่องเป็นแนวไซโค/แฟนตาซี สืบสวนสอบสวน ซับซ้อนซ่อนเงื่อน และเกี่ยวข้องกับปมจิตวิทยา

ตามความหมายในพจนานุกรม‘paranoia’ มีความหมายว่า 

“a mental condition characterized by delusions of persecution, unwarranted jealousy or exaggerated self-importance, typically elaborated into an organized system.It may be an aspect of chronic personalty disorder, of drug abuse, or of a serious condition such as schizophrenia in which the person loses touch with reality.” 

จากหัวชื่อเรื่องก็อาจจะเดาได้ไม่ยากว่า ตัวเนื้อเรื่องจะต้องเกี่ยวข้องอะไรบางอย่างกับอาการพารานอย (หรืออาจจะถึงขั้นพารานอยหมู่กันเลยก็ได้) ซึ่งก็ไม่ผิดไปจากความจริงแต่อย่างใด แต่เนื้อเรื่องลึกๆ แล้วมันน่าสนใจและน่าติดตามมากกว่านั้น

 

 

เรื่องราวเริ่มต้นที่ ซึคิโกะ ซากิ, ผู้ออกแบบ ‘มาโรมิ’ ตัวการ์ตูนมาสค็อตที่น่ารักโดนใจชาวญี่ปุ่นทั้งประเทศ, กำลังเคร่งเครียดและวิตกกังวลเพราะกำลังถูกทางบริษัทกดดันและเร่งงานให้ออกแบบตัวละครตัวใหม่ที่สามารถโดนใจชาวญี่ปุ่นโดยไม่แพ้มาโรมิให้ได้โดยเร็วที่สุด ความกดดันในใจของเธอดำเนินมาถึงจุดสิ้นสุด เมื่อสารพัดทุกอย่างรุมเร้า, ท่ามกลางความมืดและวังเวงของลานจอดรถตอนค่ำ, เธอรู้สึกเหมือนได้ยินเสียงโรลเลอร์เบลดไถลล้อกับพื้นใกล้เข้ามา และรู้สึกเหมือนถูกของแข็งฟาดที่ศีรษะอย่างแรงจนสลบ 

เมื่อตำรวจสอบปากคำเธอตอนที่เธอได้สติ เธอบรรยายลักษณะของคนร้ายว่า เป็นเด็กประถมสวมรวมรองเท้าสเก๊ตถือไม้เบสบอล

หลังจากนั้นข่าวนี้ก็แพร่สะพัดไปทั่ว จนเกิดข่าวลือต่างๆ เกี่ยวกับผู้ร้ายรายนี้ขึ้นมามากมาย และสมญานามของผู้ร้ายรายนี้ก็คือ ‘โชเน็นแบ็ต’ (Shounen Bat) 

เรื่องราวดำเนินต่อไปเรื่อยๆ โดยมี โชเน็นแบ็ต, ซึคิโกะ ซากิ, มาโรมิ, นักสืบอิคาริ และนักสืบมานิวะ เป็นตัวหลักในการดำเนินเรื่องโดยภาพรวม ทว่าในแต่ละตอนของซีรี่ส์นั้น ซาโตชิ คง ได้ใช้วิธีการนำเอาตัวละครรองของแต่ละตอนไปเป็นตัวละครหลักในการดำเนินเรื่องของตอนต่อไป และความสัมพันธ์ของตัวละครต่างๆ ที่ปรากฏออกมาก็ค่อยๆ ทวีความซับซ้อนขึ้นเรื่อยๆ ในขณะเดียวกันเรื่องก็พยายามโฟกัสที่ตัวตนของโชเน็นแบ็ต ว่ามันคือใคร และจุดประสงค์ของมันคืออะไร

หลังจากข่าวลือเรื่องโชเน็นแบ็ตแพร่กระจายออกไป ดูเหมือนว่ามีใครสักคนหรือไม่ก็อะไรบางอย่างทำให้เด็กประถม ไทระ ยูอิจิ, ผู้ซึ่งเป็นนักเรียนระดับท็อปโรงเรียน, ถูกคนทั้งโรงเรียนรุมป้ายสีว่าเป็นโชเน็นแบ็ต และตัวเขาเองก็เคร่งเครียดว่าภาพลักษณ์ของตัวเองถูกทำลาย จนกระทั่งพยายามไปเหมาเอาว่า โชโงะ อุชิยามะ, เด็กอ้วนคนหนึ่งซึ่งกำลังลงสมัครชิงตำแหน่งประธานนักเรียนแข่งกับเขานั้นเป็นตัวการ และนำไปสู่การแสดงความรังเกียจอย่างเปิดเผยและไปรังแกอุชิยามะ และในที่สุดทั้งสองคนก็โดนโชเน็นแบ็ตทำร้าย

และต่อจากนั้นมา ก็มีเหยื่อเคราะร้ายเพิ่มจำนวนมากขึ้นอีกเรื่อยๆ

จุดร่วมอย่างหนึ่งของเหยื่อที่ผู้ชมสามารถสังเกตได้คือ เหยื่อทุกรายจะเป็นบุคคลที่กำลังอยู่ในสภาวะกดดัน เคร่งเครียดจนสุดจะทานทนและหาทางออกไม่ได้ และจากข้อสังเกตของนักสืบมานิวะก็คือ เหยื่อทุกรายดู ‘ผ่อนคลาย’ มากขึ้นหลังจากโดนทำร้าย (ในช่วงแรกๆ ของซีรี่ส์ที่ไม่มีเหยื่อคนใดเสียชีวิต)

จากข้อสังเกตของทั้งผู้ชมและจากตัวละครในเรื่องนั้นมีแนวโน้มว่าจะนำไปสู่ข้อสันนิษฐาน 2 ประการ ประการแรก โชเน็นแบ็ตอาจไม่มีตัวตนจริง แต่เป็นแค่ ‘พารานอยหมู่’ ของคนในสังคมที่ถูกรุมเร้าด้วยปัญหาสารพัน อีกประการหนึ่งก็คือ โชเน็นแบ็ตเป็นอะไรบางอย่างที่มีความสามารถล่วงรู้ถึงปัญหาและอาการจนตรอกของคนๆ หนึ่งและเข้าไปช่วยเหลือหาทางออกให้โดยการทำให้ได้รับบาดเจ็บ (เหยื่ออาจมีความรู้สึกต้องการทางออก อยากสลายตัวตน อยากตาย ฯลฯ)

อย่างไรก็ดี ผมคงไม่อาจสามารถเฉลยตอนจบได้ เพราะอยากให้ท่านได้ไปหามาชมเอง... (ขออนุญาตแนะนำให้ไปหาชมเป็นอย่างยิ่ง)

 

   

 

ความน่าสนใจอะนิเมะเรื่องนี้ก็คือ การที่องค์ประกอบต่างๆ ของเรื่องนั้นผูกติดอยู่กับบริบททางสังคมอย่างเห็นได้ชัด เช่นปัญหาสภาพสังคมปัจจุบันที่ทำให้ถูกคนต่างกดดันและถูกบีบคั้นจากการงาน ความลักลั่นกำกวมทางศีลธรรมของสังคม วัฒนธรรมโอตาคุและโมเอะ ปัญหาเศรษฐกิจอันนำไปสู่การประกอบธุรกิจมืด (ถึงขนาดตำรวจกลายเป็นโจรเสียเอง) ปัญหา Internet Suicide Pact (คนแปลกหน้านัดเจอกันทางอินเทอร์เน็ตเพื่อไปฆ่าตัวตาย) ปัญหาระดับเด็กนักเรียน (แต่ก็เป็นเรื่องใหญ่) ความเคร่งเครียดเรื่องการสอบของเด็กวัยนักเรียนนักศึกษา (มีอยู่ฉากหนึ่งที่ผมชอบมากก็คือ เด็กคนหนึ่งเตรียมสอบอย่างบ้าคลั่งถึงกับอาเจียนสำรอกออกมาเป็นสมการ!!) และปัญหาอื่นๆ ทึ่เป็นผลกระทบมาจากสภาพสังคมญี่ปุ่นปัจจุบัน (ซึ่งมีต้นตอสาเหตุมาจากการแพ้สงครามโลก)

ประเด็นสำคัญอีกอย่างหนึ่งก็คือ การที่ตัวละครหลายตัวถูกสร้างให้มีปมปัญหาหรือความผิดปกติทางจิตในแบบต่างๆ กัน เช่น การที่ฮารุมิ โชโนะ มีความผิดปกติแบบ DID (Dissociative Identity Disorder) หรือ MPD (Multiple Personality Disorder) โชโนะเป็นนักศึกษา (น่าจะปริญญาโท) ที่ยามปกติก็เป็นผู้หญิงแสนดี แต่ทว่าเธอมีอีกตัวตนหนึ่งที่เธอไม่รู้จักคือ ‘มาเรีย’ โสเภณีงามเมือง ซึ่งทั้งโชโนะและมาเรียก็กำลังพยายามต่อสู้กันเพื่อทำลายตัวตนของอีกฝ่าย (นอกจากนี้เธอก็มีความสัมพันธ์ต่อตัวละครอื่นๆ ที่อาจคาดไม่ถึง)

ปัญหาทางจิตอื่นๆ ก็อาจจะมีเช่น จิตใจที่ไม่ดีและอาการกึ่งๆNarcissism  ของยูอิจิ หรือปมด้อยในใจเมื่อไม่สามารถเข้าร่วมกลุ่มกับคนอื่นๆ ได้อย่างในตอนที่มีแม่บ้าน 4 คนยืนกอสซิปกันเรื่องโชเน็นแบ็ต มีอยู่คนหนึ่งที่ไม่สามารถเข้าร่วมวงกับคนอื่นได้อย่างเต็มที่และสุดท้ายโดนกันออกจากกลุ่ม (เนื้อหาของตอนๆ นี้เหมือนกับจะต้องการแสดงให้เห็นชีวิตกอสซิปของเหล่าแม่บ้านกับการสร้างข่าวลือโดยอาศัยโชเน็นแบ็ตเป็นสื่อ ซึ่งตอนจบของตอนนี่ผมว่าเด็ดถึงใจและสะใจจริงๆ) 

จุดเด่นอีกอย่างในงานของ คง นั้น ก็น่าจะเป็นการตัดสลับระหว่างภาพเหตุการณ์จริงกับภาพในความฝันหรือจินตนาการ ทำให้เส้นแบ่งของความของความจริงกับความฝันนั้นพร่าเลือนหรืออาจถึงขั้นสลายไปได้ ยกตัวอย่างเช่น คดีที่เด็กม.2 ที่ถูกเชื่อว่าโชเน็นแบ็ตปรากฏตัวออกมานั้น อยู่ดีๆ ก็กลายเป็นการผจญภัยในเกมอาร์พีจีและนำไปสู่เงื่อนงำชิ้นใหม่ หรืออย่างคดีที่ทีมงานแอนิเมชั่นถูกฆาตกรรม ก็มีการตัดสลับไปมาระหว่างความจริงของคนขับรถที่กำลังจะหลับในกับความฝันหรือความหลัง ซึ่งดูเป็น flashback ที่ข้ามไปข้ามมาหลายพรมแดน ซึ่งถือได้ว่าเป็นเรื่องค่อนข้างยากที่ผู้ชมจะแยกแยะออกได้ว่าอะไรคือความจริงแท้ หรืออย่างเหตุการณ์ที่โผล่ออกมาช่วงแรกสุดและก็นำไปสู่การคลี่คลายปมของเรื่องก็คือการที่มาโรมิ (ซึ่งเป็นตุ๊กตา) จะพูดคุยกับซากิตลอดเวลา ซึ่งอาจจะเป็นภาพพร่าเลือนระหว่างความจริงกับจินตนาการของซากิหรือไม่ก็เป็นอาการทางจิตของเธอเอง

 

นอกจากนี้แล้ว Paranoia Agent ยังเต็มไปด้วยสัญลักษณ์มากมาย อย่าง ‘มาโรมิ’ นั้นก็แสดงตัวอย่างชัดเจนว่าเป็นตัวแทนของวัฒนธรรมโอตาคุที่ลุกลามในประเทศญี่ปุ่น และการที่ซากิจะต้องพกตุ๊กตามาโรมิติดตัวตลอดเวลาหรือพูดคุยกันในหลายๆ โอกาสนั้นก็เป็นสิ่งที่ชี้ให้เห็นถึงปมในใจบางอย่างของซากิ หรืออย่างฉากในตอนท้ายๆ ของเรื่องที่นักสืบอิคาริได้เข้าไปติดอยู่ในโลกที่ทุกอย่างเป็น 2 มิตินั้น ได้มีผู้ตีความว่ามันเกี่ยวข้องกับแนวคิดทางศิลปะที่เรียกว่า ‘Superflat’ ซึ่งในที่นี้เป็นเหมือนสัญลักษณ์ของการหลีกหนีความจริง ลดทอนมิติของสิ่งต่างๆ รอบตัว เลือกมองเฉพาะมุมมองที่ตัวเองอยากเห็น 

และหากจะว่ากันตามจริง โชเน็นแบ็ต เองก็เป็นสัญลักษณ์เหมือนกัน เพียงแต่เป็นสัญลักษณ์ที่รอการพิสูจน์นิยามเมื่อถึงตอนที่ปริศนาทุกอย่างคลี่คลาย นอกจากนี้ก็ยังมีสัญลักษณ์อื่นๆ อีกมาก โดยสามารถสังเกตได้จากวัตถุหรือตัวละคร (ทั้งสิ่งสมจริงและสิ่งเหนือจริง) ที่ปรากฏขึ้นพร้อมกับเงื่อนไขของเหตุการณ์ต่างๆ

 

 

อย่างไรก็ดี Paranoia Agent ได้ผูกเรื่องขึ้นมาโดยยึดสถานการณ์ทางสังคมของญี่ปุ่นปัจจุบันเป็นพื้นฐาน ดังนั้นจึงมีความเป็นไปได้สูงว่ามันเป็นความจงใจของ คง ที่ต้องการจะสะท้อนภาพสังคมและปัญหาสังคมอันเกี่ยวเนื่องกับประวัติศาสตร์ ความเกี่ยวข้องสัมพันธ์กันทั้งองคาพยพของสังคม (ปัญหาระดับปัจเจกก่อปัญหาสังคม และปัญหาสังคมก่อปัญหาระดับปัจเจก เกี่ยวข้องวนเวียนกันเป็นวงจรอุบาทว์เรื่อยไป) ซึ่งน่าจะเป็นการสื่อสารบางอย่างต่อผู้ชม อาจจะอยากให้เราเข้าใจ paranoia ให้เรามองเห็นปัญหาของพวกเรา ช่วยกันคิดหาทางแก้ไข ให้เราเห็นใจซึ่งกันและกัน และยืดอกยอมรับไม่หลีกหนีความเป็นจริง

อย่างที่ในตอนท้ายๆ ที่นักสืบอิคาริหลบหนีออกมาจากโลกสองมิตินั่นได้ เขาพูดว่า

“โลกที่ไม่มีที่ให้ฉันยืนอยู่นั่นแหละ คือโลกของฉัน...”